AI-implementatie: het gebruik verdubbelde, de inhuur niet

Hoeveel microbedrijven huren een AI-bouwer in?

In 2025 lieten zeventien op de duizend microbedrijven in Nederland hun AI door een bouwer maken. Daarmee bedoelen we een externe partij die de software bouwde of aanpaste. Dat is onze rekensom op cijfers van het CBS, en het aantal is sinds 2023 niet aantoonbaar gegroeid. Het gebruik van AI zelf wel: bij bedrijven met twee tot en met negen werkzame personen verdubbelde het van 6,8% in 2023 naar 13,8% in 2025. Het aantal microbedrijven dat AI laat bouwen of aanpassen, groeide dus niet aantoonbaar mee met het gebruik. Of dat ook betekent dat AI-implementatie achterblijft, is een andere vraag, en daar komen we verderop op terug.

Het aandeel gebruikers dat een externe partij inhuurde, zakte in dezelfde rapportage van 23,5% naar 12,4%. Als aandeel halveerde de inhuur bijna. Als aantal bedrijven is hij niet aantoonbaar gegroeid, van ongeveer zestien naar zeventien per duizend, want het aantal gebruikers verdubbelde. Om dat te zien vermenigvuldig je de twee CBS-tabellen: het aandeel bedrijven dat AI gebruikt, keer het aandeel gebruikers per route. Die rekensom is van ons, afgerond op hele bedrijven per duizend, en alle getallen per duizend in dit artikel komen daaruit.

Eigen berekening op CBS-tabellen 2.1 en 5.1, afgerond. Een bedrijf kon meer dan één route noemen, dus de rijen tellen niet op tot het totaal.

Kant-en-klaar gebruik verdubbelde van 33 naar 67 per duizend. Zelf aanpassen groeide minder hard (commerciële software van 13 naar 22), en inhuur en eigen ontwikkeling kwamen nauwelijks van hun plek. De groei van AI bij microbedrijven bestaat dus vooral uit software die bedrijven afnemen zoals hij geleverd wordt.

Lees het met de marges erbij. Voor de externe bouwer liep het interval van het CBS in 2023 van 18,6 tot 29,1 procent van de gebruikers, in 2025 van 10,3 tot 14,9 procent. Neem je van beide CBS-intervallen, voor het gebruik en voor de inhuur, het laagste en het hoogste punt, dan kom je voor 2023 op elf tot 22 per duizend en voor 2025 op dertien tot 22. Dat is een ruwe bandbreedte en geen CBS-interval. Een verdubbeling vind je alleen als je het laagste punt van 2023 naast het hoogste van 2025 legt. De puntschattingen, zestien en zeventien, laten geen groei zien, terwijl het gebruik wel verdubbelde.

Daar komen twee kanttekeningen bij. 2023 was het eerste jaar waarin microbedrijven deze vragen van het CBS kregen. En gebruikers noemden in 2023 gemiddeld bijna anderhalve route en in 2025 ongeveer één, terwijl het CBS zelf variatie in vragen en antwoordcategorieën meldt. Een deel van de daling in het aandeel inhuur kan dus aan de meting liggen.

Dit gaat over microbedrijven, de groep die het CBS hier apart uitvraagt. Bij bedrijven met 10 tot en met 249 werkzame personen gebruikte 29,8% AI, ruim twee keer zo vaak. De getallen hier gelden voor de kleinste bedrijven, niet voor het mkb als geheel.

Bij klanten kijken wij vooral waar AI zit: in een proces dat zelf loopt, of in een tabblad dat iemand moet openen. Het CBS meet dat verschil niet. De cijfers hieronder komen er het dichtst bij, en aan het eind staan vijf vragen waarmee je het voor je eigen bedrijf nagaat.

Hoe kwamen microbedrijven aan hun AI?

Bijna de helft van de gebruikers, 48,2% in 2025, nam commerciële software af en gebruikte die zoals hij geleverd werd. In 2023 lag dat aandeel ook rond de helft. Het CBS vraagt bedrijven die AI gebruiken hoe ze eraan kwamen, met vijf mogelijke antwoorden, en de andere vier routes zijn als aandeel allemaal kleiner geworden.

Aandeel van de AI-gebruikende bedrijven met twee tot en met negen werkzame personen. Bron: CBS, hoofdstuk 5. De cijfers over 2025 zijn voorlopig, die over 2023 en 2024 nader voorlopig.

Meerdere antwoorden waren mogelijk, dus de kolommen tellen op tot boven de honderd. In 2023 komt de som op ongeveer 140, in 2025 op ongeveer 105. Een gebruiker noemde in 2023 gemiddeld bijna anderhalve route, in 2025 ongeveer één. Op papier combineerden gebruikers twee jaar geleden vaker een gekocht pakket met iets wat ze erbij bouwden of aanpasten.

Een deel van dat verschil kan aan de meting liggen. Het CBS schrijft zelf dat er over de jaren wat variatie zit in de vragen en antwoordcategorieën. Een mogelijke lezing van de rest: de nieuwkomers nemen vaker één tool af en bouwen er niets omheen. Dat bewijst de tabel niet, maar het past bij wat er wel staat.

Welke verklaring ook klopt: wie leest dat het AI-gebruik verdubbelde, weet nog niet of er één werkstroom in een bedrijf anders loopt. Gebruik en inbouwen zijn twee verschillende cijfers, en in berichten over AI in het mkb worden ze vaak als één gebracht.

Waarvoor zetten microbedrijven AI in?

Marketing of verkoop staat bovenaan: 32,7% van de gebruikers zet AI daarvoor in. Daarna komen administratieve processen of bestuurstaken met 25,9%, en logistiek staat onderaan met 2,3%. Eurostat ziet bij AI-gebruikende bedrijven in de EU met tien of meer werkzame personen dezelfde top twee: 34,70% zet het in voor marketing of verkoop en 31,05% voor bedrijfsadministratie. Dat is een andere groep bedrijven met andere categorieën, dus vergelijk alleen de volgorde, niet de percentages.

Als aandeel van de gebruikers zakte ICT-beveiliging van 18,5% naar 6,5% en boekhouding van 20,9% naar 12,9%. Per duizend microbedrijven ging boekhouding van ongeveer veertien naar achttien, binnen elkaars marges. ICT-beveiliging ging van ongeveer dertien naar negen, al overlappen de marges, en logistiek bleef op drie. Marketing ging van ongeveer 22 naar 45 per duizend, onderzoek en innovatie van ongeveer dertien naar 32.

In de technologie zelf zie je waar de groei zit. Tekstanalyse ging bij alle microbedrijven van 3,1% naar 9,8%. Het genereren van tekst ging van 2,8% naar 6,5%, maar stond volgens het CBS in 2025 ongeveer gelijk aan 2024. Robotische procesautomatisering, de categorie die het dichtst bij een ingebouwde werkstroom komt, kwam niet verder dan 2,3% in 2025, tegen 1,7% twee jaar eerder.

In ons artikel over het kiezen van een AI-partij stelden we al dat het bij kleine bedrijven meestal om tekst gaat. De cijfers per technologie bevestigen dat, met één nuance: de groei van het laatste jaar zat in het analyseren van tekst, niet in het schrijven ervan. AI die beelden, video of geluid maakt, telt in deze reeks voor 2025 bewust niet mee. Een bedrijf dat alleen een beeldtool gebruikt, staat dus niet in deze cijfers.

Wat is het verschil tussen AI gebruiken en AI-implementatie?

AI gebruiken begint pas als iemand eraan denkt. Bij AI-implementatie begint de stap bij een bestelling, een formulier of een nieuw product, en komt de uitkomst in je systeem terecht zonder dat iemand hem kopieert. Wij noemen het eerste AI in een tabblad en het tweede AI in een proces.

Een tabblad: iemand opent een chatvenster, plakt er een klantmail in, kopieert het antwoord terug en past nog iets aan. Sneller dan zonder, maar het begint bij een mens en het stopt zodra die mens iets anders te doen heeft. Een proces: er komt een aanvraag binnen, een stap met AI maakt er een concept van, een vaste regel controleert de velden, en de uitkomst staat in je klantsysteem.

Kant-en-klaar is niet hetzelfde als tabblad. Een boekhoudpakket dat bonnetjes herkent en zelf boekt, is gekochte software en toch een proces. Het CBS meet hoe bedrijven aan hun AI komen, niet waar die AI in het werk zit. Dit onderscheid is van ons, en de cijfers in dit artikel zijn er een benadering van.

In een proces leg je ook één keer vast welke gegevens waarheen gaan, in plaats van mail voor mail in een chatvenster. Privacy los je daar niet mee op, maar je regelt het wel op één plek. Voor wie twijfelt telt dat: van de microbedrijven die AI overwogen maar er niet aan begonnen, noemde 48,8% privacy als reden en 42,7% onduidelijkheid over de juridische gevolgen.

Wij gebruiken allebei. Veel van wat wij met AI doen, is gewoon een tabblad. Werk dat elke week terugkomt, zetten we in een proces, en dit artikel is daar zelf een voorbeeld van. Een onderzoeksagent verzamelt bronnen, een volgende stap schrijft een concept, en een aparte criticus probeert dat concept af te breken. Daarna haalt een controle bij elk cijfer de gelinkte bron op en kijkt of het getal daar staat. Pas als dat klopt, leest Louie de tekst. Die controle vangt een getal dat niet op de bron staat, geen verkeerde rekensom. Daarom staat bij de tabel bovenaan hoe we rekenden, zodat je het zelf kunt nalopen.

Wie laat AI bouwen, en waarom beginnen anderen er niet aan?

Bij de wat grotere microbedrijven huren AI-gebruikers vaker een bouwer in. Van de gebruikers met twee werkzame personen deed 6,2% dat, bij bedrijven van vijf tot negen personen 19,2%, drie keer zo vaak.

Die bedrijven gebruiken ook vaker AI: 19,0% bij vijf tot negen mensen, 11,6% bij bedrijven van twee. Samen komt dat neer op ongeveer 36 per duizend bedrijven van vijf tot negen mensen die AI laten bouwen, tegen ongeveer zeven per duizend bij bedrijven van twee.

Een voor de hand liggende verklaring, die het CBS niet meet: een proces vraagt iemand die weet hoe het werk loopt, waar de gegevens staan, welke koppeling nodig is en wat er gebeurt als een stap faalt. Een tabblad vraagt alleen een account. In een bedrijf van twee mensen moet de eigenaar die tijd vrijmaken. Bij negen mensen is er meer terugkerend werk om in te bouwen, en meer kans dat iemand er uren voor krijgt.

Waarom bedrijven die al AI gebruiken het niet laten inbouwen, vraagt het CBS niet. Wel waarom bedrijven die AI overwogen er helemaal niet aan begonnen. In 2025 noemde 71,6% gebrek aan ervaring, tegen 56,5% in 2023. Kosten noemde 20,3%. In 2023 was dat 30,9%, maar de marges van die twee jaren overlappen, dus een dalende lijn kun je er niet uit halen. Wat er wel uit volgt: geld staat ver onder kennis.

Het onderzoek dat Dialogic voor het ministerie van Economische Zaken deed, op basis van deskresearch en interviews met ondernemers en experts, schrijft: AI is zelden structureel ingebed in de bedrijfsvoering, en ondanks de toenemende inzet blijft AI in de meeste mkb-bedrijven beperkt tot losse toepassingen. Dat noemen wij AI in een tabblad. Het rapport is kwalitatief en gaat over het mkb breed, maar het sluit aan op wat de CBS-routes laten zien. Wie met die kennisvraag een partij zoekt, vindt in hoe je de echte AI-aanbieders van de rest scheidt een manier om te kiezen.

In welke sectoren gebruiken microbedrijven het minst AI?

Vervoer en opslag, horeca en bouw zitten alle drie onder de 5%: 3,6%, 4,2% en 4,6%. Bovenaan staat informatie en communicatie met 50,4%. Een microbedrijf in die sector gebruikt dus vele malen vaker AI dan een horecabedrijf van dezelfde omvang. Op de puntschattingen is het twaalf keer, maar het horeca-interval van het CBS loopt van 2,1 tot 8 procent, dus het ligt ergens tussen zes en ruim twintig keer.

Bron: CBS, hoofdstuk 2 en 5. De laatste kolom is onze rekensom. Voor bouw en horeca geeft het CBS geen uitsplitsing naar manier van verkrijgen.

De handel, waar ook webwinkels onder vallen, laat zien waarom aandeel en aantal uit elkaar moeten. Van de handelsbedrijven die AI gebruiken, huurt 19,2% een bouwer in, op papier het hoogste aandeel van de zes sectoren die het CBS hier uitsplitst, al overlappen de marges met die van industrie en verhuur. Maar omdat weinig handelsbedrijven AI gebruiken, komt de handel per duizend bedrijven op ongeveer zeventien uit, rond het gemiddelde. In informatie en communicatie zijn het er ruim vijftig.

Wij werken met merken in e-commerce, techniek, horeca, zorg en sport. Horeca en bouw zitten ver onder het gemiddelde AI-gebruik, de handel er duidelijk onder, de zorg rond het gemiddelde. Sport valt buiten de sectoren die het CBS hier meet. Terugkerend werk dat zich voor een proces leent, is er in al die sectoren, bijvoorbeeld reserveringen in een restaurant, offertes en werkbonnen bij een installateur, of retouren en productteksten bij een webwinkel. In de sectoren onderaan de tabel gebruikt minder dan een op de twintig vergelijkbare bedrijven AI. Hoeveel daarvan in een proces zit, meet het CBS niet.

Zit AI in jouw bedrijf in een proces of in een tabblad?

Neem elke plek waar je AI gebruikt en stel er vijf vragen over. Kijk daarbij naar wat er vóór en ná de tool gebeurt.

Start het zonder dat iemand een tabblad opent? Zo nee, dan zit het in een tabblad. Prima, maar dan hangt de tijdwinst af van iemands geheugen en agenda.

Komt de uitkomst terecht in het systeem waar hij hoort? Een producttekst die je uit een chatvenster kopieert en in je webshop plakt, gaat via een mens. Een producttekst die bij het aanmaken van een product meteen als concept klaarstaat, niet.

Is er een controle die niet hetzelfde model is? Een taalmodel dat zijn eigen redenering nakijkt, verbetert die zonder controle van buitenaf meestal niet, en soms wordt het antwoord slechter. Een vaste regel werkt beter: staan alle verplichte velden erin, klopt de prijs met de prijslijst, bestaat het artikelnummer. Pas daarna een mens, bij twijfel.

Weet iemand het als het misgaat? Een proces dat ongemerkt stopt, merk je pas als een klant belt. Er moet een melding uitgaan naar iemand die er iets mee kan.

Wie onderhoudt het? Koppelingen veranderen en tools krijgen updates. Op basis van 134 dagen logboek van ons eigen systeem rekenen wij op een dagelijkse blik van vijf tot tien minuten en een half uur per week. Hoe we daarop kwamen, staat in wat een agentsysteem aan onderhoud kost. Wie die tijd niet inplant, heeft na een paar maanden een systeem dat dezelfde fout blijft herhalen.

Zit je bij de meeste vragen op nee, begin dan niet met een groot project. Kies één stroom die elke week terugkomt, met een duidelijk begin en een vaste plek waar de uitkomst heen moet. Retouren, offerteaanvragen of nieuwe producten in je webshop zijn goede kandidaten. Maak die ene stroom af, inclusief de controle en de melding. Daarna weet je hoeveel tijd hij scheelt en hoeveel aandacht hij vraagt, en met die twee getallen kies je de tweede.

Wat doet Oase met AI in processen?

Bij ons valt dit onder Technologie & AI: de website of webshop waar het merk landt, en de software en automatisering die het daarna draaiend houden. Na een lancering kijken we samen wat er nodig blijft, en werk dat steeds terugkomt, kunnen we automatiseren. Dat staat naast websites en Shopify-webshops op onze dienstenpagina.

De regel die we daarbij hanteren, komt uit ons eigen onderhoudslogboek: automatiseer de herhaling, niet de beslissing. Alles wat elke week hetzelfde is, mag een proces worden. Alles waar een oordeel in zit, blijft bij een mens. Wat namens een merk naar buiten gaat, zoals een blog, een nieuwsbrief of een klantmail, legt eerst een mens langs.

Een webshop met AI bouwen gaat snel, maar de laatste twintig procent bepaalt of hij werkt, en precies daar zitten de koppelingen die een tabblad niet heeft. Met AI-blogs schrijven leveren we artikelen waarin elk cijfer naar een bron linkt die we hebben nagelopen, en die een mens leest voordat ze live gaan. Hoe AI-systemen jouw merk buiten je eigen site beschrijven, is een ander onderwerp, en dat staat in merkpositionering voor AI-agents.

Meestal beginnen we met de vraag uit dit artikel: zit AI bij jou in een proces of in een tabblad, en welk terugkerend werk wil je als eerste kwijt? Een chatvenster is soms genoeg. Een stroom die elke week door dezelfde handen gaat, meestal niet.

Weet je niet zeker aan welke kant jouw eerste stroom zit? Vertel waar het vastloopt, dan kijken we samen waar je het beste kunt beginnen.